चालू घडामोडी – 15 नोव्हेंबर 2026

15 नोव्हेंबर 2026

महाराष्ट्र

जनजातीय गौरव दिवस — गडचिरोलीत राष्ट्रीय कार्यक्रम; बिरसा मुंडा यांची 151 वी जयंती

आज, 15 नोव्हेंबर — धरती आबा भगवान बिरसा मुंडा यांची 151 वी जयंती. 2021 पासून ही तारीख जनजातीय गौरव दिवस म्हणून साजरी.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी गडचिरोली (महाराष्ट्र) येथील कार्यक्रमात सकाळी 11 वाजता दूरदृश्य प्रणालीद्वारे सहभागी होऊन संबोधन करणार (PMO/आकाशवाणी, 15 नोव्हें. सकाळ).
कार्यक्रमस्थळी राज्यपाल व मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस उपस्थित राहणार, असे महाराष्ट्र टाइम्सच्या वृत्तात (15 नोव्हें.) आहे. जनजातीय गौरव पंधरवडा (1–15 नोव्हें.) चा हा समारोप.
या निमित्ताने 246 प्रकल्प (≈₹3,000 कोटी) — लोकापण व पायाभरणी; त्यात एकलव्य निवासी शाळा (EMRS), PM-JANMAN बहुउद्देशीय केंद्रे, आयझॉल येथील रोपुईलियानी आदिवासी स्वातंत्र्यसैनिक संग्रहालय इ. (तपशील — 14 नोव्हें.च्या नोट्समध्ये).
स्थिर मुद्दे: बिरसा मुंडा — जन्म 15 नोव्हें. 1875, उलिहातू (आता झारखंड); उलगुलान (1899–1900); निधन 9 जून 1900, रांची कारागृह.

★ परीक्षा मुद्दा: जनजातीय गौरव दिवस — 15 नोव्हें. (2021 पासून); 151 वी जयंती; मुख्य कार्यक्रम गडचिरोली.

अमित शहा पुणे दौरा — NHEC भूमिपूजन, CRCS पश्चिम कार्यालय व भारत टॅक्सी

केंद्रीय गृह व सहकार मंत्री अमित शहा आज (15 नोव्हें.) तळेगाव दाभाडे (पुणे जिल्हा) येथे कार्यक्रमास — सहकार मंत्रालयाची प्रसिद्धी 14 नोव्हें. रात्री.
राष्ट्रीय हेव्ही इंजिनिअरिंग सहकारी संस्था (NHEC) या बहुराज्य सहकारी संस्थेचे भूमिपूजन; NHEC व IDMC Limited यांच्यात आशयपत्र (LoI) देवाणघेवाण.
केंद्रीय सहकारी संस्था निबंधक (CRCS) यांचे पश्चिम प्रादेशिक कार्यालय — दूरदृश्य उद्घाटन; बहुराज्य सहकारी संस्थांना प्रादेशिक स्तरावर प्रशासन व नियमन सुलभ करणे हा उद्देश.
पुण्यासाठी सहकारी वाहतूक सेवा भारत टॅक्सी चा प्रारंभ; कार्यक्रमात चार सारथी (चालक-भागीदार) यांना भाग-प्रमाणपत्रे.
PIB नुसार उपस्थिती प्रस्तावित — राज्यमंत्री (सहकार व नागरी विमान वाहतूक) मुरलीधर मोहोल, उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा अजित पवार व एकनाथ शिंदे. संकल्पना — ‘सहकार से समृद्धि’.

★ परीक्षा मुद्दा: तळेगाव दाभाडे — NHEC भूमिपूजन; CRCS पश्चिम कार्यालय (दूरदृश्य); भारत टॅक्सी — पुणे.

मुंबई-MMR मध्ये CNG ₹91.50 प्रति किग्रॅ; महानगर गॅसची ₹1.50 ची वाढ

महानगर गॅस लिमिटेड (MGL) ने मुंबई व परिसरात (MMR) सीएनजी दर ₹91.50 प्रति किग्रॅ केला — वाढ ₹1.50; 15 नोव्हेंबरपासून (14 नोव्हें. मध्यरात्रीपासून) लागू (Indian Express, 14 नोव्हें. सायं.).
MMR मधील सुमारे 12.93 लाख सीएनजी वाहनांवर परिणाम (ऑटो, टॅक्सी, खाजगी व सार्वजनिक वाहतूक).
15 दिवसांत दुसरी वाढ: 1 नोव्हें. रोजी दर ₹90 होता. सप्टें. ₹88, ऑक्टो. ₹89 — दोन महिन्यांत एकूण ₹3.50 ची वाढ.
कंपनीचे निवेदन — देशांतर्गत वायू वाटप घट, आयात RLNG वर अधिक अवलंबित्व व मध्यपूर्वेतील परिस्थितीमुळे खरेदी खर्च वाढ.

★ परीक्षा मुद्दा: MGL — 15 नोव्हें.पासून MMR मध्ये CNG ₹91.50/किग्रॅ (+₹1.50).

राज्यातील इतर घडामोडी

शनिवारी (14 नोव्हें.) धुळे शहर परिसरात राज्यातील सर्वांत कमी किमान तापमान 10.4°C नोंदले गेले; यवतमाळ येथे 12.4°C (महाराष्ट्र टाइम्स, 15 नोव्हें.).

राष्ट्रीय घडामोडी

बंगालच्या उपसागरात नैराश्य — 16 नोव्हें. चक्रीवादळ, 17 नोव्हें. तीव्र चक्रीवादळ होण्याची शक्यता

IMD: आग्नेय बंगालच्या उपसागरातील स्पष्ट निम्न दाब क्षेत्र 15 नोव्हें. सकाळी नैराश्यात (Depression) रूपांतरित (The Hindu, 15 नोव्हें. 11:16 IST).
सकाळी 5.30 वाजता स्थान — आग्नेय व नैऋत्य बंगालचा उपसागर; पोर्ट ब्लेअरच्या सुमारे 700 किमी पश्चिम-नैऋत्येस; चेन्नईच्या 860 किमी पूर्व-आग्नेयेस; विशाखापट्टणम 1,040 किमी दक्षिण-आग्नेयेस; गोपालपूर (ओडिशा) 1,160 किमी दक्षिण-आग्नेयेस.
प्रणाली उत्तर-वायव्येकडे जाऊन 16 नोव्हें. दक्षिण व पश्चिम-मध्य उपसागरात चक्रीवादळ, 17 नोव्हें. पश्चिम-मध्य उपसागरात तीव्र चक्रीवादळ होण्याची शक्यता.
आंध्र प्रदेशासाठी सकाळी पावसाचा इशारा नव्हता; दिवसभरात अंदाज येऊ शकतो. यापूर्वी या हंगामात अर्णब व मुरसु ही चक्रीवादळे आंध्र किनाऱ्याला लागली होती. नैराश्य टप्प्यावर प्रणालीस अद्याप नाव दिलेले नाही.

★ परीक्षा मुद्दा: 15 नोव्हें. — नैराश्य; 16 नोव्हें. — चक्रीवादळ; 17 नोव्हें. — तीव्र चक्रीवादळ (IMD अंदाज, सकाळ).

निवडणूक आयोगाचे सर्वोच्च न्यायालयात पूरक प्रतिज्ञापत्र — वगळलेल्या पात्र मतदारांबाबत

भारतीय निवडणूक आयोगाने (ECI) 14 नोव्हें. सर्वोच्च न्यायालयात पूरक प्रतिज्ञापत्र दाखल — मसुदा मतदारयादीतून चुकीने ‘गैरहजर, स्थलांतरित, मृत किंवा नक्कल’ (ASDD) म्हणून वगळलेल्या पात्र मतदारांना परत समाविष्ट करण्यासाठी अधिक उपाय (The Hindu, 15 नोव्हें.).
आयोगाची ग्वाही — “पात्र असलेल्या सर्वांचे नाव मतदारयादीत असावे, याबाबत आयोग जागरूक आहे.” मूळ प्रतिज्ञापत्राची प्रत या नोट्ससाठी पाहिलेली नाही.

★ परीक्षा मुद्दा: ECI पूरक प्रतिज्ञापत्र (14 नोव्हें.) — ASDD म्हणून चुकीने वगळलेले पात्र मतदार.

AVYAY योजना छावणी मंडळांमध्ये — DoSJE व DGDE यांचा MoU 16 नोव्हें. रोजी

सामाजिक न्याय व अधिकारिता विभाग (DoSJE) व संरक्षण संपदा महासंचालनालय (DGDE, संरक्षण मंत्रालय) यांच्यात 16 नोव्हेंबर (सोमवार) नवी दिल्ली येथे सामंजस्य करार — PIB प्रसिद्धी 14 नोव्हें. सायं. 6:32.
साक्षीदार — संरक्षणमंत्री राजनाथ सिंह व सामाजिक न्यायमंत्री डॉ. वीरेंद्र कुमार.
उद्देश — अटल वयो अभ्युदय योजना (AVYAY) अंतर्गत वयोवृद्ध कल्याण योजना देशभरातील छावणी मंडळांमध्ये (Cantonment Boards) लागू करणे: नवीन दिन केंद्रे, 25/50 खाटांची वयोवृद्ध गृहे, वृद्धसेवा कौशल्य प्रशिक्षण, जागृती शिबिरे.
AVYAY घटक — एकत्मिक वयोवृद्ध कार्यक्रम, वयोवृद्ध गृहे, राष्ट्रीय मदतध्वनी एल्डरलाइन 14567, राष्ट्रीय वयोश्री योजना इ. 60+ लोकसंख्या: 2011 ≈10 कोटी → 2036 ≈23 कोटी (विभागाचे अनुमान).
या MoU ची पार्श्वभूमी — 4 नोव्हें. 2026 रोजी सुरू झालेले ‘वायो सन्मान राष्ट्रीय अभियान’ (आंतरपिढी नाते).

★ परीक्षा मुद्दा: DoSJE–DGDE MoU — 16 नोव्हें.; AVYAY छावणी मंडळांत; एल्डरलाइन 14567.

नम्साई सुवर्ण पगोड्यात बुद्ध अवशेषांचा अंतिम टप्पा — दर्शन 14–20 नोव्हें.

शाक्यमुनी बुद्धांचे पवित्र अवशेष 14 नोव्हें. नम्साई (अरुणाचल प्रदेश) येथील सुवर्ण पगोडा (कोंगमु खाम) येथे पोहोचले — राज्यातील प्रदर्शनाचा तिसरा व अंतिम टप्पा (PIB, 15 नोव्हें. सकाळी 7:32).
उद्घाटन — राज्यपाल ले.जन. कैवल्य त्रिविक्रम पर्णाईक (निवृत्त); उपमुख्यमंत्री चौना में उपस्थित. सार्वजनिक दर्शन 14 ते 20 नोव्हें.; 21 नोव्हें. रोजी अवशेष राष्ट्रीय संग्रहालय, नवी दिल्ली येथे परत.
यापूर्वी: तवांग (गेडेन नामग्याल ल्हात्से) 31 ऑक्टो.–7 नोव्हें. — 31,000 हून अधिक भक्त; बोमडिला (ठुबचोग गत्सेल लिंग / लोअर गोम्पा, 8–13 नोव्हें.) — 35,000 हून अधिक; दोन्ही स्थळांची एकत्र गर्दी 66,000 हून अधिक. 13 वर्षांनी अरुणाचलात अवशेषांचे पुनरागमन.
सुवर्ण पगोड्याच्या ध्यानकेंद्रात दोन प्रदर्शन — IBC चे ‘Unearthing the Sacred Piprahwa’ व राष्ट्रीय संग्रहालयाचे ‘Crossroads of Dhamma’. आयोजक: संस्कृति मंत्रालय, अरुणाचल सरकार, राष्ट्रीय संग्रहालय व International Buddhist Confederation (IBC). सुवर्ण पगोडा — थेरवाद परंपरेचे महत्त्वाचे केंद्र.

★ परीक्षा मुद्दा: अंतिम टप्पा — नम्साई सुवर्ण पगोडा (कोंगमु खाम); दर्शन 14–20 नोव्हें.; 21 नोव्हें. राष्ट्रीय संग्रहालय.

आंतरराष्ट्रीय संबंध

क्वाड शिखर परिषद 17 नोव्हें. मनीला येथे होण्याची शक्यता — The Hindu सूत्रे

The Hindu (15 नोव्हें. सकाळी) च्या नवी दिल्लीतील सूत्रांनुसार, पंतप्रधान मोदी यांची अमेरिका अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प, जपानचे पंतप्रधान सनाए ताकाइची व ऑस्ट्रेलियाचे पंतप्रधान अँथनी अल्बनीज यांच्याशी भेट — 17 नोव्हें. सायंकाळी मनीला (फिलिपिन्स).
ही 2024 नंतरची पहिली क्वाड शिखर परिषद; ASEAN शिखरांच्या हाश्यावर. बैठक ट्रम्प मनीलात आगमनानंतर होण्याची शक्यता, असे सूत्रांचे म्हणणे.
अधिकृत संयुक्त घोषणा/निमंत्रणपत्र या नोट्स तयार करताना उपलब्ध नव्हते — तारीख व स्थळ सूत्रांवर आधारित असल्याने नंतर बदलू शकतात.

★ परीक्षा मुद्दा: संभाव्य क्वाड शिखर — 17 नोव्हें., मनीला (The Hindu सूत्रे; अधिकृत पुष्टी अपेक्षित).

बांगलादेश: हसीना प्रत्यार्पणाची कायदेशीर प्रक्रिया पूर्ण, निर्णय भारताकडे — कायदामंत्री

बांगलादेश कायदामंत्री मो. असदुज्जमान यांनी (14 नोव्हें., ढाका) सांगितले की, भारतातून माजी पंतप्रधान शेख हसीना यांच्या प्रत्यार्पणासाठी आवश्यक कायदेशीर प्रक्रिया त्यांच्या बाजूने पूर्ण झाली असून पुढील निर्णय नवी दिल्लीकडे आहे (The Hindu / स्थानिक वृत्त).
ही एका बाजूची अधिकृत प्रतिक्रिया आहे; भारताची औपचारिक भूमिका या फाइलमध्ये स्वतंत्रपणे पडताळलेली नाही.

★ परीक्षा मुद्दा: बांगलादेश कायदामंत्री — प्रत्यार्पण प्रक्रिया पूर्ण; पुढील निर्णय भारताकडे (वृत्त, 14–15 नोव्हें.).

विज्ञान-तंत्रज्ञान

SpaceX स्टारशिप कक्षीय उड्डाणानंतर लॉन्चपॅडच्या हातांनी प्रथम पकडली

14 नोव्हें. (शनिवार): SpaceX च्या स्टारशिप ने कक्षीय उड्डाणानंतर पृथ्वीवर परत येताना लॉन्चपॅडच्या विशाल यांत्रिक हातांनी (मेकाझिला) प्रथमच पकडली; उड्डाण सुमारे 22 तासांचे (The Hindu Morning Digest, 15 नोव्हें.).
कंपनीच्या म्हणण्यानुसार ही पकड स्टारशिपच्या पूर्ण पुनर्वापराचे तंत्र दाखवते — चंद्र व मंगळ मोहिमांसाठी उद्दिष्ट.
या वेळी बूस्टर (सुपर हेव्ही) ची पुनर्प्राप्ती अयशस्वी; यापूर्वी तीन बूस्टर पकडण्यात यश आले होते. (ही घटना 14 नोव्हें.च्या Mpsckeeda फाइलमध्ये नव्हती.)

★ परीक्षा मुद्दा: 14 नोव्हें. — स्टारशिप कक्षीय उड्डाणानंतर लॉन्चपॅडच्या हातांनी प्रथम पकड (≈22 तास).

क्रीडा

लक्ष्य सेन कुमामोटो मास्टर्सचे विजेते — पुरुष एकेरीत पहिले भारतीय

15 नोव्हें., कुमामोटो (जपान): कुमामोटो मास्टर्स (जपान ओपन, BWF Super 500) पुरुष एकेरी अंतिम — लक्ष्य सेन याचा यजमान कोकी वातानाबे वर 13-21, 21-18, 21-14 विजय (1 तास 4 मिनिटे; The Hindu, 10:18 IST).
पुरुष एकेरीत हे अजिंक्यपद जिंकणारे पहिले भारतीय (NDTV). या आठवड्यातील दुसरे सलग Super 500 अजिंक्यपद — यापूर्वी हिलो ओपन (जर्मनी).
जागतिक क्रमवारीत 13 वे, आठवे सीड. विजेत्यांना 9,200 गुण — ‘Race to Finals’ मध्ये मंगळवारी अद्ययावत होताना 12 व्या (64,980) वरून 6 व्या (74,180) स्थानी जाण्याची शक्यता (The Hindu).
BWF विश्व टूर फायनल्स — हांगझोउ; पात्रता अद्याप पूर्ण नाही. शेवटची पात्रता स्पर्धा — हाँगकाँग ओपन (17–22 नोव्हें.).

★ परीक्षा मुद्दा: लक्ष्य सेन — कुमामोटो मास्टर्स विजेते (13-21, 21-18, 21-14); पहिले भारतीय; हिलो नंतर सलग दुसरे Super 500.

SAFF फुटबॉल — पाकिस्तान प्रथमंदा अंतिम फेरीत; 17 नोव्हें. भारत–पाक, ढाका

SAFF चॅम्पियनशिप 2026 उपांत्य, ढाका: पाकिस्तानचा बांगलादेशवर 1-0 विजय; विजयी गोल — अब्दुल समद (सुमारे 85–86 व्या मिनिटाला; स्रोतांत तफावत).
पाकिस्तानच्या संघाचे हे पहिले SAFF अजिंक्यपदाचे अंतिम. अंतिम सामना — भारत ⇄ पाकिस्तान, 17 नोव्हें., ढाका. (भारत 14 नोव्हें. उपांत्यत भूतानवर 2-1 विजयी — 14 नोव्हें.च्या नोट्समध्ये.)

★ परीक्षा मुद्दा: SAFF अंतिम — 17 नोव्हें., ढाका; भारत–पाकिस्तान; पाक बांगलादेशवर 1-0 (अब्दुल समद).

महत्त्वाचे दिन — 15 नोव्हेंबर

जनजातीय गौरव दिवस / बिरसा मुंडा जयंती

15 नोव्हेंबर — भगवान बिरसा मुंडा जयंती; केंद्र सरकारने 2021 पासून ‘जनजातीय गौरव दिवस’ म्हणून अधिसूचित.
जन्म 15 नोव्हेंबर 1875, उलिहातू (तत्कालीन बंगाल प्रेसिडेन्सी; आता झारखंड). मुंडा व इतर आदिवासी समाजाचे नेते; ब्रिटिश राजवटीविरुद्ध उलगुलान (महाविद्रोह, 1899–1900).
अटक व रांची कारागृहात निधन — 9 जून 1900. ‘धरती आबा’ या नावाने आदर. 2026 — 151 वी जयंती.

★ परीक्षा मुद्दा: जन्म 15 नोव्हें. 1875, उलिहातू; उलगुलान 1899–1900; निधन 9 जून 1900.

झटपट उजळणी

मुद्दा	उत्तर
जनजातीय गौरव दिवस	15 नोव्हें. (2021 पासून); 151 वी जयंती
मुख्य कार्यक्रम	गडचिरोली; पंतप्रधान दूरदृश्याने (सकाळी 11)
NHEC भूमिपूजन	तळेगाव दाभाडे, पुणे (15 नोव्हें.)
भारत टॅक्सी / CRCS	पुणे प्रारंभ; CRCS पश्चिम कार्यालय (दूरदृश्य)
मुंबई-MMR CNG	₹91.50/किग्रॅ (+₹1.50), 15 नोव्हें.; MGL
बंगालचा उपसागर	15 नोव्हें. नैराश्य; 16 चक्रीवादळ; 17 तीव्र चक्रीवादळ
AVYAY–DGDE MoU	16 नोव्हें.; छावणी मंडळे; एल्डरलाइन 14567
बुद्ध अवशेष (अंतिम टप्पा)	नम्साई सुवर्ण पगोडा; दर्शन 14–20 नोव्हें.
संभाव्य क्वाड शिखर	17 नोव्हें., मनीला (The Hindu सूत्रे)
स्टारशिप	14 नोव्हें. — लॉन्चपॅडच्या हातांनी प्रथम पकड
कुमामोटो मास्टर्स	लक्ष्य सेन विजेते (पहिले भारतीय)
SAFF अंतिम	17 नोव्हें., ढाका — भारत ⇄ पाकिस्तान

संदर्भ

आधार: PIB, ISRO, आकाशवाणी (newsonair), The Hindu, Indian Express, India Today. प्रश्न स्वतंत्रपणे रचलेले आहेत.