चालू घडामोडी – 1 नोव्हेंबर 2026

1 नोव्हेंबर 2026

राष्ट्रीय घडामोडी

बेंगळुरू–मुंबई वंदे भारत स्लीपर एक्सप्रेस सुरू

रेल्वेमंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी SMVT बेंगळुरू (सर एम. विश्वेश्वरय्या टर्मिनल) – CSMT मुंबई वंदे भारत स्लीपर गाडीला हिरवा झेंडा दाखवला.
16 डबे; प्रवास सुमारे 16 तास; आठवड्यातून 6 दिवस (बेंगळुरूहून सोमवारी व मुंबईहून मंगळवारी नाही).
थांबे: अनंतपूर, गुंतकल, रायचूर, यादगीर, कलबुर्गी, सोलापूर, पुणे, कल्याण (महाराष्ट्रातील 3 थांबे).

★ परीक्षा मुद्दा: बेंगळुरू–मुंबई वंदे भारत स्लीपर: 16 डबे, ≈16 तास; महाराष्ट्रातील थांबे — सोलापूर, पुणे, कल्याण.

डिजी यात्रा — आंतरराष्ट्रीय प्रवाशांसाठी चाचणी

7 विमानतळांवर चाचणी: दिल्ली, बेंगळुरू, हैदराबाद, कोचीन, मुंबई, चेन्नई, अमृतसर; कालावधी नोव्हेंबर–डिसेंबर 2026.
पात्रता: ई-पासपोर्टधारक भारतीय नागरिक; निवडक एअर इंडिया व इंडिगो आंतरराष्ट्रीय उड्डाणे. ई-पासपोर्टवर आधारित Verifiable Credential (MRZ स्कॅन + NFC चिप + सेल्फी).
डिजी यात्रा: 2.65 कोटींहून अधिक वापरकर्ते, 39 देशांतर्गत विमानतळ; व्यापक अंमलबजावणी 2027 मध्ये नियोजित.

★ परीक्षा मुद्दा: डिजी यात्रा आंतरराष्ट्रीय चाचणी — 7 विमानतळ, ई-पासपोर्ट, एअर इंडिया व इंडिगो.

राष्ट्रीय अवयव प्रत्यारोपण क्रीडा स्पर्धा 2026

उद्घाटन: उपराष्ट्रपती सी. पी. राधाकृष्णन; स्थळ: तालकटोरा स्टेडियम, नवी दिल्ली. अवयवदान = ‘महादान’.
570 प्रत्यारोपित रुग्ण व दात्यांनी एकत्र ताडासन करून विश्वविक्रम (World Book of Records, नवी दिल्ली).
आयोजन: रेनल केअर फाउंडेशन, सर गंगाराम रुग्णालय व NOTTO (आरोग्य मंत्रालय). ‘जिंदगी दोबारा’ दिनदर्शिकेचे प्रकाशन; जागतिक प्रत्यारोपण क्रीडा स्पर्धा 2025 (ड्रेस्डेन, जर्मनी) पदकविजेत्यांचा सत्कार.

★ परीक्षा मुद्दा: 570 जणांचे ताडासन — विश्वविक्रम; स्थळ — तालकटोरा स्टेडियम.

CISF ची नवी ‘कार्यात्मक क्षेत्र’ (Functional Sector) रचना

1 नोव्हेंबर 2026 पासून CISF ने प्रादेशिक कमांड ऐवजी आस्थापनेच्या प्रकारानुसार सेक्टर रचना स्वीकारली (गृह मंत्रालयाची संमती).
पॉवर-I (नवी दिल्ली), पॉवर-II (कोलकाता), कोळसा (रांची), पोलाद (भिलाई), पेट्रोलियम व नैसर्गिक वायू (गुवाहाटी), पश्चिम किनारा बंदर (मुंबई), पूर्व किनारा बंदर (चेन्नई), GBMM व MRTS (नवी दिल्ली).

★ परीक्षा मुद्दा: पोलाद — भिलाई; कोळसा — रांची; पेट्रोलियम — गुवाहाटी; पश्चिम बंदर — मुंबई.

चंदीगड पोलिसांना ‘प्रेसिडेंट्स कलर’

केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांच्या हस्ते चंदीगड पोलिसांना हीरक महोत्सव (60 वा स्थापना दिवस) निमित्त ‘प्रेसिडेंट्स कलर’ प्रदान; 141 नवीन वाहने दलात दाखल.
चंदीगड प्रशासनाच्या ₹258 कोटी प्रकल्पांचे उद्घाटन/पायाभरणी. (चंदीगड — 1 नोव्हेंबर 1966 रोजी केंद्रशासित प्रदेश.)

हरियाणा ‘हीरक जयंती’ — राष्ट्रपती कुरुक्षेत्रात

राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी कुरुक्षेत्र येथे हरियाणा स्थापनेच्या 60 व्या वर्षानिमित्त ‘हीरक जयंती समारोह’ चे उद्घाटन केले (हरियाणा स्थापना: 1 नोव्हेंबर 1966).
कुरुक्षेत्रातच स्वामी श्रद्धानंद यांच्या बलिदान शताब्दी समारोहास राष्ट्रपतींची उपस्थिती (गुरुकुल शिक्षण पद्धतीतील योगदान).

महाराष्ट्र

सिंदी रेल्वे (वर्धा) येथे मल्टी-मोडल लॉजिस्टिक्स पार्क

केंद्रीय रस्ते वाहतूक मंत्री नितीन गडकरी यांच्या हस्ते सिंदी रेल्वे (जि. वर्धा) येथे भूमिपूजन.
150 एकर; विकासक: NHLML (NHAI ची SPV) व JNPA संयुक्तपणे; नागपूर–वर्धा जिल्हा सीमेवर; ड्राय पोर्टशी जोडणी, शीतगृह, गोदामे, सीमाशुल्क कार्यालय.
विदर्भातील कापूस, सूत, संत्री, भाजीपाला थेट निर्यात; बांगलादेशासाठी माल हल्दिया (कोलकाता) मार्गे. प्रति कंटेनर वाहतूक खर्च ₹1.5 लाख → ₹1 लाख.

★ परीक्षा मुद्दा: सिंदी रेल्वे MMLP — वर्धा; 150 एकर; NHLML + JNPA; ₹1.5 लाख → ₹1 लाख प्रति कंटेनर.

अर्थव्यवस्था व बँकिंग

ऑक्टोबर 2026 GST संकलन — ₹2.31 लाख कोटी

एकूण (Gross) GST: ₹2,31,290 कोटी; वार्षिक वाढ 22.9% (≈23%); ऑक्टो. 2025 मध्ये ₹1,88,125 कोटी. आतापर्यंतचे दुसरे सर्वाधिक मासिक संकलन.
देशांतर्गत: ≈₹1.59 लाख कोटी (+15.8%); आयात: ₹72,246 कोटी (+42.2%); परतावे वजा करून निव्वळ GST ≈₹2.03 लाख कोटी (+25.6%).

★ परीक्षा मुद्दा: ऑक्टो. 2026 GST — ₹2.31 लाख कोटी (+22.9%), दुसरे सर्वाधिक.

कोल इंडिया — 51 वा स्थापना दिवस व विक्रमी ऑक्टोबर

कोल इंडिया लि. (CIL, स्थापना 1 नोव्हेंबर 1975) चा 51 वा स्थापना दिवस; कंपनी 52 व्या वर्षात.
ऑक्टोबर 2026 मध्ये विक्रमी उत्पादन 67.2 दशलक्ष टन (MT), एकूण पुरवठा 70.3 MT, ऊर्जा क्षेत्राला 57.1 MT; तिन्हींत ≈19% वार्षिक वाढ; ऊर्जा क्षेत्रासाठी दररोज 310 रेक लोडिंग (उच्चांक).

★ परीक्षा मुद्दा: कोल इंडिया स्थापना — 1 नोव्हेंबर 1975; ऑक्टो. 2026 उत्पादन 67.2 MT.

कोळसा आयातीत घट (ऑगस्ट 2026)

भारताची कोळसा आयात 104.57 MT — ऑगस्ट 2025 (111.05 MT) च्या तुलनेत 5.83% घट.
देशांतर्गत वीज प्रकल्पांतील मिश्रणासाठीच्या (blending) आयातीत 35.23% घट.

EPFO चा 74 वा स्थापना दिवस

कामगार मंत्री मनसुख मांडविया यांच्या हस्ते WhatsApp वर EPFO सेवा सुरू (PF शिल्लक, शेवटचे 5 व्यवहार, पासबुक माहिती).
₹1,000 पर्यंत शिल्लक असलेल्या आधार-सत्यापित निष्क्रिय (inoperative) खात्यांची स्वयंचलित तडजोड — वेगळा दावा करण्याची गरज नाही.

★ परीक्षा मुद्दा: ₹1,000 पर्यंतच्या निष्क्रिय EPF खात्यांची स्वयंचलित तडजोड + WhatsApp सेवा.

विज्ञान–तंत्रज्ञान, पर्यावरण

GSLV-F18 / NVS-03 — NavIC चा विस्तार

ISRO ने 30 ऑक्टो. 2026 (रात्री 23:51) रोजी सतीश धवन अंतराळ केंद्र, श्रीहरिकोटा (दुसरा लाँच पॅड) येथून प्रक्षेपण; उपग्रह GTO मध्ये; पहिली कक्षा-वाढ 31 ऑक्टो.; PIB निवेदन 1 नोव्हेंबर.
GSLV-F18 = GSLV चे 20 वे उड्डाण; उपग्रह वजन ≈2,250 किलो; NVS-03 हा दुसऱ्या पिढीतील (NVS-01 ते NVS-05) तिसरा उपग्रह.
नेव्हिगेशन पेलोड: L1, L5 व S बँड; स्वदेशी अणु-घड्याळ; नियोजित स्थान 111.75° पूर्व; व्याप्ती — भारत व सीमेपलीकडे सुमारे 1,500 किमी. NavIC चे जुने नाव — IRNSS.

★ परीक्षा मुद्दा: NVS-03 — NVS मालिकेतील 3 रा; L1, L5, S बँड; 111.75° पूर्व; GSLV चे 20 वे उड्डाण.

बंगालच्या उपसागरात ‘मुरासु’ चक्रीवादळ

1 नोव्हेंबर रोजी तीव्र कमी दाबाचे रूपांतर ‘मुरासु’ (Murasu) चक्रीवादळात; आंध्र प्रदेश किनाऱ्यावर 3 नोव्हेंबरला धडकण्याचा IMD चा अंदाज; दक्षिण ओडिशात सतर्कता.
नाव भारताने सुचवलेले; ‘मुरासु’ = तमिळ भाषेत मोठा नगारा/ढोल. आधीचे — ‘अर्णब’ (बांगलादेश), पुढील — ‘अक्वान’ (इराण).
उत्तर हिंदी महासागर यादी: 13 देश × 13 नावे = 169 नावे; नाव देणारे केंद्र — IMD, नवी दिल्ली; वाऱ्याचा वेग ≥ 34 नॉट्स (≈62 किमी/तास) झाल्यावर नामकरण.

★ परीक्षा मुद्दा: ‘मुरासु’ — भारताने दिलेले तमिळ नाव (मोठा नगारा); पुढील नाव ‘अक्वान’ (इराण).

राष्ट्रीय प्राणिसंग्रहालयाचा 67 वा स्थापना दिवस

नवी दिल्लीतील राष्ट्रीय प्राणी उद्यान (National Zoological Park) चा 67 वा स्थापना दिवस (1 नोव्हेंबर); 19 वा ‘संडे बर्ड वॉक’ — 46 पक्षी प्रजातींची नोंद.

संरक्षण

हवाई दल प्रमुख ए. सी. एम. आशुतोष दीक्षित — ‘VAYU’ दृष्टिकोन

एअर चीफ मार्शल आशुतोष दीक्षित — भारतीय हवाई दलाचे 29 वे हवाई दल प्रमुख (CAS); 1 नोव्हेंबरला गार्ड ऑफ ऑनरनंतर दृष्टिकोन मांडला.
VAYU = Vigilance (सतर्कता व सज्जता), Aatmanirbharta (स्वावलंबन), Yukti (रणनीतिक नवोन्मेष), Unity (तिन्ही दलांतील एकात्मता). प्राधान्य: मंजूर लढाऊ स्क्वॉड्रन संख्या पुनर्स्थापित करणे.

★ परीक्षा मुद्दा: VAYU = Vigilance, Aatmanirbharta, Yukti, Unity.

पूर्व हवाई कमांडचे नवे प्रमुख

एअर मार्शल मेहताब सिंह देसवाल (AVSM, VM) यांनी 1 नोव्हेंबर 2026 रोजी पूर्व हवाई कमांडचे (Eastern Air Command) AOC-in-C म्हणून पदभार स्वीकारला.

INS त्रिशूल — ग्रीसमधील सौदा बे येथे

भूमध्य समुद्रातील तैनातीदरम्यान INS त्रिशूल सौदा बे (ग्रीस) बंदरात (31 ऑक्टो.) दाखल; हेलेनिक नौदलाशी सहकार्य; NATO च्या NMIOTC (सागरी प्रतिबंध प्रशिक्षण केंद्र) सुविधांची ओळख.

नियुक्त्या

दिनेश वि. गणवीर — GSI चे 55 वे महासंचालक

दिनेश विठ्ठलराव गणवीर यांनी भारतीय भूवैज्ञानिक सर्वेक्षण (GSI) चे 55 वे महासंचालक म्हणून पदभार स्वीकारला; GSI — खाण मंत्रालयाचे संलग्न कार्यालय (मुख्यालय कोलकाता).
यापूर्वी अपर महासंचालक, मध्य विभाग, नागपूर व नॅशनल मिशन हेड-II; 32 वर्षांहून अधिक अनुभव; प्राधान्य — महत्त्वपूर्ण व सामरिक खनिजांचा शोध.

★ परीक्षा मुद्दा: GSI — खाण मंत्रालयाचे संलग्न कार्यालय; 55 वे महासंचालक — दिनेश वि. गणवीर.

आंतरराष्ट्रीय, परिषदा

भूतान — गेलेफू माइंडफुलनेस सिटीत 108 स्तूप

केंद्रीय मंत्री किरेन रिजिजू यांनी भूतानमधील गेलेफू माइंडफुलनेस सिटी येथे 108 स्तूपांच्या उभारणी व प्रतिष्ठापना सोहळ्यात भारताचे प्रतिनिधित्व केले (भूतान नरेशांचा प्रकल्प).

भारत नवीकरणीय ऊर्जा शिखर परिषद (Bharat RE 2026)

2–5 नोव्हेंबर 2026, भारत मंडपम, नवी दिल्ली; उद्घाटन — पंतप्रधान नरेंद्र मोदी (2 नोव्हें.); थीम: ‘Invest. Innovate. Inspire.’
130+ देश, 40+ मंत्री, 9 कंट्री पार्टनर, 13 राज्ये/केंद्रशासित प्रदेश (महाराष्ट्रासह); सोबत ISA सभेचे 9 वे सत्र व हरित हायड्रोजनवरील 4 थी आंतरराष्ट्रीय परिषद (ICGH). पूर्वीची परिषद — RE-INVEST.

★ परीक्षा मुद्दा: थीम — ‘Invest. Innovate. Inspire.’; सोबत ISA सभेचे 9 वे सत्र.

ब्रिटन — गुलामगिरीबद्दल माफीची तयारी

ब्रिटनचे पंतप्रधान अँडी बर्नहॅम यांनी गुलाम व्यापारातील ब्रिटनच्या ऐतिहासिक भूमिकेबद्दल औपचारिक माफी मागण्याची तयारी दर्शवली, मात्र आर्थिक नुकसानभरपाई नाकारली; पार्श्वभूमी — अँटिग्वा आणि बार्बुडा येथे होणारी CHOGM.

क्रीडा

हायलो ओपन (Super 500) बॅडमिंटन — भारताचा दुहेरी विजय

महिला एकेरी: पी. व्ही. सिंधू विजेती — डेन्मार्कच्या लाइन होजमार्क कजार्सफेल्डवर 21-12, 21-14 (हंगामातील दुसरे विजेतेपद).
पुरुष एकेरी: लक्ष्य सेन विजेता — इंडोनेशियाच्या जोनाटन क्रिस्टीवर 21-17, 21-10.

★ परीक्षा मुद्दा: सिंधू — लाइन कजार्सफेल्ड (डेन्मार्क) वर; लक्ष्य — जोनाटन क्रिस्टी (इंडोनेशिया) वर.

आशियाई चॅम्पियन्स ट्रॉफी हॉकी — भारत उपांत्य फेरीत

जालंधर (ऑलिंपियन सुरजित सिंग हॉकी स्टेडियम) येथे भारताचा मलेशियावर 4-2 विजय; कर्णधार हरमनप्रीत सिंगची हॅट्ट्रिक; प्रशिक्षक क्रेग फुल्टन.
उपांत्य फेरीत भारत, मलेशिया, जपान, दक्षिण कोरिया (सहा संघांची स्पर्धा).

पहिली राष्ट्रकुल कबड्डी अजिंक्यपद स्पर्धा — भारत दोन्ही गटांत विजेता

स्थळ: वीर सावरकर स्पोर्ट्स कॉम्प्लेक्स, अहमदाबाद; अंतिम सामने 31 ऑक्टो. (वृत्त 1 नोव्हें.).
महिला: भारत विजयी — युगांडावर 35-15 (कर्णधार निधी शर्मा); पुरुष: भारत विजयी — श्रीलंकेवर 54-20 (आदित्य शिंदे — सुपर 10).

★ परीक्षा मुद्दा: पहिली राष्ट्रकुल कबड्डी — अहमदाबाद; महिला: युगांडा 35-15; पुरुष: श्रीलंका 54-20.

महत्त्वाचे दिवस (1 नोव्हेंबर)

राज्य स्थापना दिवस

पंतप्रधानांनी हरियाणा (1966), छत्तीसगड (2000) व मध्य प्रदेश (1956) यांच्या स्थापना दिनानिमित्त शुभेच्छा दिल्या.
याच दिवशी कर्नाटक राज्योत्सव व केरळ पिरवी (1956 — राज्य पुनर्रचना), पंजाब (1966) तसेच चंदीगड केंद्रशासित प्रदेश (1966) यांचाही स्थापना दिन.

स्थापना दिवस — संस्था

कोल इंडिया — 51 वा; EPFO — 74 वा; राष्ट्रीय प्राणी उद्यान, नवी दिल्ली — 67 वा.

झटपट उजळणी

मुद्दा	उत्तर
29 वे हवाई दल प्रमुख	ए. सी. एम. आशुतोष दीक्षित (‘VAYU’)
GSI चे 55 वे महासंचालक	दिनेश वि. गणवीर
NVS-03 प्रक्षेपक / स्थान	GSLV-F18 / 111.75° पूर्व
ऑक्टो. 2026 GST	₹2.31 लाख कोटी (+22.9%)
‘मुरासु’ नाव देणारा देश	भारत (तमिळ — मोठा नगारा)
सिंदी रेल्वे MMLP	वर्धा; 150 एकर; NHLML + JNPA
Bharat RE 2026 थीम	Invest. Innovate. Inspire.
हायलो ओपन विजेते	पी. व्ही. सिंधू, लक्ष्य सेन

संदर्भ

आधार: PIB, ISRO, आकाशवाणी (newsonair), The Hindu, Indian Express, India Today. प्रश्न स्वतंत्रपणे रचलेले आहेत.